<BGSOUND src="Nhac Dieu Buon Phuong Nam.mp3"> Le Dinh








Bác sĩ Đặng Phú Ân, M.D













































































Làm thế nào chẩn đoán
chữa trị và phòng ngừa

NHIỄM TRÙNG ĐƯỜNG TIỂU
(Cập nhật hóa 2017)

Bác sĩ Đặng Phú Ân, M.D






MỞ ĐẦU

Một vài con số thống kê

Theo một tài liệu của Đại học Y Khoa Loma Linda, Hoa Kỳ (ê kíp nghiên cứu của Giáo sư Ralp E Cutler), nhiễm trùng đường tiểu là tình trạng bệnh lý rất thường gặp của bộ phận niệu, ở cả phái nam lẫn phái nữ, nhưng tần suất phát hiện ở phái nữ gấp 10 lần ở phái nam.

Bệnh trạng có thể đi từ nhẹ tới nặng, với nhiều biến chứng nguy hiểm, nếu không được chữa trị cấp thời và đúng mức. Phụ nữ ở tuổi 30, theo các thống kê, có ít nhất trên 50% bị nhiễm trùng đưởng tiểu ít nhất một lần.





Tại sao phái nữ lại bị nhiễm trùng đường tiểu nhiều hơn phái nam?

Về phương diện cơ thể học: bộ phận niệm phái nam cũng như phái nữ được cấu tạo bởi hai quả thận. Hai quả thận lọc máu thành nước tiểu. Nước tiểu được dẫn xuống bọng đái bằng hai ống gọi là niệu quản (ureter). Từ bọng đái nước tiểu thoát ra ngoài qua ống thoát tiểu hay còn gọi là niệu đạo (urethra).

Cần phân biệt những điều khác biệt giữa phái nam và phái nữ là:

Ở phái nam: chung quanh cổ bọng đái có một tuyến gọi là tiền liệt tuyến (prostate) bao quanh. Đây là nơi gây ra nhiều bệnh đi tiểu của các bệnh nhân cao niên phái nam.





Niệu đạo của phái nam tương đối dài và khúc mắc hơn ở phái nữ gấp 3 lần. Niệu đạo từ bọng đái ra gồm nhiều khúc, khúc ngang qua tiền liệt tuyến, khúc ngang qua hội âm (phần đằng trước hậu môn), khúc đi dọc theo dương vật. Vì vậy, tình trạng nhiễm trùng ngược chiều từ ngoài vào bọng đái tương đối hiếm nơi đàn ông vì nhiễm trùng phải đi qua nhiều chặng đường mới tới được bọng đái.

Ở phái nữ: không có tiền liệt tuyến nơi cổ bọng đái nhưng lại có tử cung và âm đạo, đây là hai cơ quan gây ảnh hưởng khá nhiều lên bộ phận niệu.

Ngoài ra niệu đạo ở phái nữ tương đối ngắn, chỉ chừng 4cm và nhất là lỗ thoát tiểu nằm sát gần âm đạo hoặc vùng chung quanh hậu môn.

Tất cả những nhiễm trùng vùng âm đạo, âm hộ đều dễ gây nhiễm trùng ngược chiều lên bọng đái qua niệu đạo.

NGUYÊN NHÂN NHIỄM TRÙNG ĐƯỜNG TIỂU

Nguyên nhân của 80% nhiễm trùng niệu là do cơ chế nhiễm trùng ngược chiều có nghĩa là ngược chiều lại chiều của dòng nước tiểu. Nói một cách dễ hiểu hơn: vi trùng như một đoàn quân từ ngoài (vùng hậu môn, âm đạo…) tiến vào lỗ tiểu, rồi kết tụ dọc theo niệu đạo rồi tấn công vào bọng đái và từ đó bọng đái nhiễm trùng ngược lên thận (khi hệ thống chống ngược chiều (antireflux) bình thường ở chố gắn niệu quản vào bọng đái bị bệnh hay bị huỷ hoại).

Tội phạm nào là nguyên nhân chính của nhiễm trùng?

- 75% - 90% là vi trùng E.Coli (phần lớn ở trong ruột). Klebsiella pneumoniae 2%-6%. Proteus mirabilis 2%.

- Những cuộc nghiên cứu gần đây nhất cho thấy ngoài yếu tố vi trùng gây bệnh, còn có các yếu tố khác như kháng thể tại chỗ nơi đường tiểu bị giảm, hoặc sự gia tăng của những trung tâm tiếp nhận E.Coli trên niêm mạc hoặc các kháng sinh mới được phát hiện gần đây như HLA-A3… mà chúng tôi xin miễn bàn trong phạm vi hạn hẹp của bài này.

Những triệu chứng nào báo hiệu bị nhiễm trùng đường tiểu?

Ngoài một số rất nhỏ trường hợp nước tiểu có vi trùng nhưng bệnh nhân hoàn toàn không có một triệu chứng gì cả gọi là tình trạng nhiễm niệu vô chứng.

- Phần lớn là có triệu chứng hoặc của viêm bọng đái cấp tính hay viêm niệu đạo cấp tính thuộc hệ thống bộ niệu dưới.

- Tiểu khó, tiểu cảm thấy buốt, nhiều khi rất đau.

- Bệnh nhân đi tiểu vặt luôn, khi mắc đi tiểu phải đi ngay lập tức, không thể cầm được.

- Nhiều khi thấy nước tiểu không còn trong nữa mà trở nên đục hoặc có máu.

- Bệnh nhân cảm thấy đau ở phần dưới rốn hay hai bên hốc chậu của bụng hoặc đau lưng dữ dội ở hốc lưng. Thường thì không có nóng sốt trong nhiễm trùng đường tiểu.

- Nếu sốt cao, nhiều khi thấy ớn lạnh đi kèm theo hoặc các triệu chứng của viêm bọng đái vừa kể trên thì có thể thận đã bị nhiễm trùng ở bồn thận và thận cấp tính (pyelo-nephritis) thuộc hệ thống bộ niệu trên.

CHẨN ĐOÁN VÀ XÁC ĐỊNH LÀ BỊ NHIỄM TRÙNG ĐƯỜNG TIỂU

Đi thăm khám ngay thầy thuốc khi thấy những triệu chứng biểu hiện vừa kể trên, Thầy thuốc sẽ có một định bệnh tương đối rõ ràng là bệnh nhân bị nhiễm trùng đường tiểu dưới hoặc trên, tuỳ thuộc vào các dấu hiệu thăm khám lâm sàng.

Thầy thuốc gia đình có thể cho làm những thử nghiệm tại chỗ nước tiểu của bệnh nhân với một que thử để tìm các phản ứng nhiễm trùng dương tính và cho trị liệu tạm thời ngay.

Tuy nhiên, nếu nhiễm trùng tái phát lại, thầy thuốc phải tiến xa hơn trong các thử nghiệm:

- Cho cấy vi trùng nước tiểu và khảo sát độ đề kháng của vi trùng với các thuốc kháng sinh.

- Cho chụp hình quang tuyến không sửa soạn bụng để khám sát xem có sỏi đường tiểu không. Và tuỳ thuộc vào trường hợp, các bác sĩ chuyên khoa niệu khoa có thể làm:

+ soi bọng đái (cystoscopy) thám sát tình trạng viêm bọng đái, sỏi bọng đái…

+ chụp siêu âm (ultrasound)

+ hay cho chụp X-quang bồn thận bằng phương pháp truyền chất cản quang qua tĩnh mạch. Phương pháp này ngày nay ít sử dụng vì có thể có những trường hợp dị ứng với thuốc cản quang. Trong chiều hướng cần thám sát kỹ càng hơn, bệnh nhân có thể được gửi đi làm X-quang cắt lớp (scanner)

CÁC TRƯỜNG HỢP NHIỄM TRÙNG ĐƯỜNG TIỂU NÀO CẦN ĐẶC BIỆT LƯU Ý?

1. Phụ nữ có thai:

Từ 6-10% đàn bà có thai là ở thời kỳ nhiễm trùng niệu không có triệu chứng nào cả. Khoảng 30-40% thành phần này sẽ gây nhiều triệu chứng quan trọng nếu không được chữa trị đúng mức. Yếu tố nguy cơ trong thai kỳ là tử cung có thai lớn và đè vào niệu quản làm ứ đọng nước tiểu một phần trên thận và gây nhiễm trụng thận cấp tính.

Biến chứng của nhiễm trùng niệu trong thai kỳ là sanh non, làm cho thai nhi yếu, thiếu cân, và trong những trường hợp nặng hơn có thể dẫn đến tử vong thai nhi khi còn trong bụng mẹ.

Vì vậy khi có thai mà đau lưng dữ dội và nóng sốt phải đi thăm khám thầy thuốc ngay.

2. Bệnh nhân bị bệnh tiểu đường:

Đường là môi trường cấy vi trùng rất tốt, đồng thời ảnh hưởng của tiểu đường trên các vi ti huyết quản tại chủ mô thận, những yếu tố đó giải thích tại sao lượng đường trong máu cao, bệnh nhân dễ bị nhiễm trùng thận đường tiểu.

3. Thiếu nữ trẻ ở thời kỳ sung mãn về đời sống tình dục:

Sự lây lan từ bộ phận sinh dục vào niệu đạo và từ đó có thể vào bọng đái, nhưng phần lớn ở tuổi trẻ hay bị là tình trạng viêm niệu đạo cấp tính, vùng gần lỗ tiểu.

4. Phụ nữ lớn tuổi sau giai đoạn mãn kinh:

Vì lý do kích thích tố nữ (estrogen) bị giảm thiểu nên viêm mạc niệu đạo và bọng đái (đó là lớp tế bào phủ lên bọng đái và ống thoát tiểu) bị mỏng đi, không phát triển được và có thể đề kháng nhiễm trùng bị giảm thiểu theo. Do đó, bệnh nhân đi tiểu buốt, rát và rất dễ bị nhiễm trùng.

5.Phụ nữ sanh con nhiều:

Hay cho sa tử cung và sa bọng đái, làm ứ đọng nước tiểu trong bọng đái và cũng hay gây nhiễm trùng đường tiểu.

6. Các cụ bà lớn tuổi:

- Hay có tình trạng đái không kiểm soát, nước tiểu chảy dầm dề làm nhiễm trùng vùng âm hộ gây nhiễm trùng ngược chiều lên bọng đái.

- Hoặc các bệnh lý của người già như bọng đái liệt, phải đặt ống thông tại chỗ, đây là tình trạng rất dễ gây ra nhiễm trùng tại chỗ nếu ống thông không được săn sóc kỹ lưỡng.

7. Các tình trạng bệnh lý làm tắc nghẽn đường tiểu như: bướu tiền liệt tuyến (prostate), bướu bọng đái, sỏi, dị tất bẩm sinh đều gây ra nhiễm trùng đường tiểu một cách tái phát do sự ứ động của nước tiểu.

CHỮA TRỊ CÁC TÌNH TRẠNG NHIỄM TRÙNG ĐƯỜNG TIỂU NHƯ THẾ NÀO?

* Nguyên tắc chung là:

Uống nước nhiều:

1. Nếu mới bị lần đầu, không biến chứng theo các quan niệm hiện tại, thầy thuốc có thể khuyên nên dùng canneberge (tiếng Anh là cranberry), một loại trái màu đỏ, đặc biệt của Bắc Mỹ, Canada.

Canneberge (cranberry) có chứa một loại sắc tố les anthocyanides, sắc tố này đặc biệt có tác dụng giới hạn khả năng dính chặt của vi trùng vào thành bọng đái. Vì vậy, vi trùng sẽ bị luồng nước tiểu tống ra ngoài dễ dàng.

- Vitamin C theo kết quả của một nghiên cứu thì vitamin C có tác dụng acid hoá nước tiểu và ngăn cản nhiễm trùng đường tiểu.

- Nếu có những triệu chứng của viêm bọng đái cấp tính như trên vừa kể, thầy thuốc có thể cho dùng 1 loại kháng sinh như Fosfomycin (tên thương mại là MONUROL), chỉ cần dùng 1 liều (chất bột trong 1 túi giấy nhỏ) hoặc Nitrofurantoine (tên thương mại là Macrobid) 100mg, ngày uống 2 lần trong một thời gian ngắn hạn là 3 hoặc 7 ngày.

Theo nghiên cứu của Karlowsky: Hiệu quả của Fosfomycin là 94.9%, của Nitrofurantoine là 90.6% và của Septra DS là 30.7%.

Trên nguyên tắc với những kháng sinh trên, nhiễm trùng đường tiểu sẽ khỏi ngay nếu mới bị nhiễm trùng chỉ một hay hai lần.

2. Nếu bị tái phát nhiều lần: thầy thuốc sẽ cho bệnh nhân thử cấy vi trùng nước tiểu

- Thám sát nguyên nhân và trị liệu nguyên nhân như:

* chữa viêm âm đạo, tiểu đường

* dùng thủ thuật niệu khoa hay giải phẩu lấy sỏi, sa bọng đái…

* giải phẫu hay cắt đốt điện bướu đường tiều

* giải phẫu các dị tật bẩm sinh

Trong những trường hợp này bệnh nhân sẽ được thầy thuốc chữa trị bằng kháng sinh, kháng sinh thuộc loại quinolone CIPRO XL 500mg, ngày 1 viên từ 7-10 ngày, phối hợp trong một thời gian dài hơn có thể từ 2 tuần tới 6 tuần tuỳ theo trường hợp bằng thuốc uống hay truyền qua tĩnh mạch.

Đặc biệt nhiều bệnh nhân cứ mỗi lần sau lần giao hợp với phối ngẫu là bị nhiễm trùng đường tiểu, theo quan niệm chữa trị gần đây thầy thuốc có thể cho bệnh nhân uống mỗi lần sau giao hợp một viên kháng sinh (thường là loại Trimethoprim sulfamethoxazole, TMP-SMX như Bactrim DS hay Septra DS) có thể ngừa được nhiễm trùng đường tiểu tái phát.

NHIỄM TRÙNG ĐƯỜNG TIỂU NẾU KHÔNG TRỊ LIỆU SẼ BIẾN CHỨNG RA SAO?

Ta có thể chia ra làm hai tình trạng:

Biến chứng cấp kỳ:

Tiểu đau buốt, tiểu vặt, làm bệnh nhân không ngủ được yếu dần đi.

+ Thường viêm bọng đái không gây ra sốt nóng nhưng nếu nhiễm trùng ngược chiều lên thận, sẽ cho tình trạng viêm bồn thận – thận cấp tính và từ đó có thể tiến tới tình trạng nhiễm huyết toàn diện nguy hiểm tới tính mạng, nếu không chữa trị.

Biến chứng kinh niên:

Nhiễm trùng đường tiểu tái phát nhiều lần, lâu ngày sẽ cho:

+ Viêm bọng đái sơ chai, nhỏ lại và dễ làm nhiễm trùng ngược chiều lên thận.

+ Tại thận: nhiễm trùng lâu ngày sẽ cho viêm thận mãn tính làm thận teo nhỏ lại và đưa tới suy thận, nguy hiểm cho tính mạng.

ĐỂ PHÒNG NGỪA NHIỄM TRÙNG ĐƯỜNG TIỀU, NHỮNG LỜI KHUYÊN THỰC TIỄN

1. Nên uống nước đầy đủ, ít nhất 1,5l/ngày, uống nước cranberry.

2. Săn sóc vệ sinh nơi âm hộ (cửa mình) và đặc biệt phần hội âm (khoảng giữa hậu môn và âm đạo), hậu môn.

Khi đi cầu, nên chùi hậu môn tại chính chỗ hậu môn, đừng nên quệt giấy vệ sinh kéo về phía đằng trước tới tận âm đạo (mục đích tránh mang vi trùng từ hậu môn vào âm đạo)

3. Đối với em gái: không nên cho ngồi lê la trên đất cát.

4. Đối với các thiếu nữ đang ở tuổi đời sống tình dục hoạt động mạnh mẽ, cẩn thận trong việc giao hợp với các bạn trai. Phải áp dụng phương pháp ngăn ngừa các bệnh sinh dục lây lan đối với bạn trai không biết rõ, bằng cách bạn trai phải đeo bao cao su khi giao hợp.

Nên đi tiểu ngay sau mỗi lần giao hợp.

5. Đối với phụ nữ từ trẻ đến có tuổi: mỗi khi có huyết trắng nên thăm khám thầy thuốc để được trị liệu sớm.

6. Không nên giao hợp trong thời gian kinh kỳ vì lúc này là giai đoạn dễ cho nhiễm trùng đường tiểu nhất vì nhiều yếu tố.

7. Đối với phụ nữ trong thời kỳ mãn kinh hay sau mãn kinh: khi đi tiểu buốt, rát phải thăm khám thầy thuốc để xem có cần phải dùng kích thích tố phái nữ thêm không.

8. Những bệnh nhân tiểu đường: cần theo dõi sát và thường xuyên đo lượng đường trong máu để lượng đường luôn luôn sát với mức độ bình thường.

9. Các phụ nữ trong thai kỳ: việc thăm khám thường xuyên các bác sĩ gia đình và bác sĩ chuyên khoa sản phụ giúp phát giác sớm được nhiễm trùng đường tiểu ngay từ giai đoạn đầu.

10. Các bệnh nhân có sỏi niệu, bướu đặc biệt bướu tiền liệt tuyến, dị tật bẩm sinh… cần phải được theo dõi sát với bác sĩ gia đình và bác sĩ chuyên khoa niệu khoa.

11. Nên tránh thoa dầu thơm, xà bông thơm nơi bộ phận sinh dục gần lỗ tiểu.

12. Nên mặc quần lót đừng bó sát để thoáng hơi nơi lỗ tiểu.

KẾT LUẬN

Nhiễm trùng đường tiểu là bệnh lý có nhiều nguyên nhân từ giản dị cho tới phức tạp và cũng có nhiều bệnh trạng từ nhẹ tới nặng với những biến chứng nguy hiểm trong lâu dài. Tuy nhiên theo thống kê, đa phần là ở tình trạng rất nhẹ, chỉ xuất hiện thoáng qua không để lại một sang thương nào. Vấn đề cần lưu ý là đừng ngại ngùng e dè thổ lộ với thầy thuốc tất cả những triệu chứng gì hơi thấy bất bình thường, để thầy thuốc có thể can thiệp và làm giảm các đau đớn, khó ở của quý vị một cách nhanh chóng. Việc thăm khám định kỳ nơi thầy thuốc gia đình, với 12 điều khuyên thực tiễn và giản dị trên đây, với các tiến bộ y khoa trong các phương pháp định bệnh và trị liệu có hiệu quả và cải tiến từng ngày; với những loại thuốc kháng sinh mới mẻ hữu hiệu, nhiễm trùng đường tiểu trở nên căn bệnh được trị liệu mau lành và ít hoặc không gây biến chứng. Tác giả cầu mong quý độc giả được sống an lành với sức khoẻ dồi dào, hạnh phúc.





Bác sĩ Đặng Phú Ân, M.D




















Free Web Template Provided by A Free Web Template.com