<BGSOUND src="Nhac Phan Uu Khong Dao.mp3"> Le Dinh








Lê Văn Phúc








































































NHỮNG BÀI CA ĐỔI LỜI...

(Tiếp theo kỳ trước)

Lê Văn Phúc








ĐỔI TỰA ĐỀ...

Vẫn nói về tân nhạc Việt Nam, ai cũng biết rằng chuyện đổi tựa đề là một mục được nhiều người tuy không minh danh tán thưởng nhưng rất lấy làm thích thú. Như bài “ Tôi đưa em sang sông” của Y Vũ và Nhật Ngân có đoạn rất tình rất mộng như thế này:

“Tôi đưa em sang sông
chiều xưa mưa rơi âm thầm
để thấm ướt chiếc áo xanh
và đẫm ướt mái tóc em
nếu xưa trời không mưa
đường vắng đâu cần tôi đưa
chẳng lẽ chung một lối về
mà nỡ quay mặt bước đi”

Vậy mà bị kẻ nào đó thất tình hay khát tình đổi thành” Tôi xô em sang sông” như thể em là thứ của nợ cần phải tống khứ đi cho lẹ, không muốn nhìn thấy em nữa. Theo em nghĩ thì bàn tay nào đưa đón cũng nhè nhẹ, ân cần, trang trọng. Còn hành động “xô”’ em đẩy em nghe nó vũ phu, tàn bạo thế nào ấy. Thầy có thấy như vậy không?

- Lẽ tự nhiên, đã xô đẩy tức là tống khứ đi cho lẹ thì làm sao mà vui vẻ, tử tế được?

-Vẫn với bài hát trên, người ta còn đổi ngược, nói lái cho nó trở thành nghĩa khác:

Như” Tôi đưa em sang sông” thành “ Tôi đưa ông sang xem”. “Tôi đưa em sang sông” tức là tôi tiễn em đi lấy một tên nào đó không phải là tôi. Còn “Tôi đưa ông sang xem” thì cái nghĩa hơi khác. Có thể là tôi làm địa ốc, tôi đi “sô” nhà, đưa ông đi xem cái nhà này đang đề bảng bán hoặc tôi đưa ông đi coi mặt cô gái này tôi mê lắm, nhất định lấy về làm vợ...

- Ừa, nghe cũng mơ hồ, cũng vui thật đấy nhá!

- Lại có bài “Riêng một góc trời” của Ngô thụy Miên, chẳng hiểu nàm thao mà lại hóa ra “Riêng một góc giường” thì có phũ phàng không cơ chứ! Nếu đổi lại là “Riêng một góc buồng” nghe còn đỡ tê tái hơn, thầy ạ!

- Tôi thì tôi thấy là góc nào thì đôi bên cũng đều có phần thua thiệt. Chả bên nào chiếm phần thắng về ta hết. Thế cái bài “Riêng một góc giường” – í quên, một góc trời – như thế nào hỉ?

- Dạ, như thế ni:

Tình yêu như nắng, nắng đưa em về, bên dòng suối mơ
Nhẹ vương theo gió, gió mang câu thề, xa rời chốn xưa.
Tình như lá úa, rơi buồn, trong nỗi nhớ.
Mưa vẫn mưa rơi, mây vẫn mây trôi, hắt hiu tình tôi...

Thầy Nguyễn Túc:

- Tôi có thấy “góc trời” hay “góc giường” nào đâu?

- Dạ có ngay đây chứ!

“Người vui bên ấy, xót xa nơi này, thương hình dáng ai
Vòng tay tiếc nuối, bước chân âm thầm, nghe giọt nắng phai
Đời như sương khói, mơ hồ, trong bóng tối
Em đã xa xôi, tôi vẫn chơi vơi, riêng một góc trời”

-Ừa, có góc trời rồi! Nhưng mà này, nghe rõ câu chuyện rồi thì hình như nếu cứ “riêng một góc buồng” hay tệ ra cũng “riêng một góc nhà”nghe còn đỡ đau thương phiền toái hơn đấy nhá!

- Sao vậy, thầy?

- Chả là vì, riêng một góc giường hay góc nhà thì đằng nào đi chăng nữa, anh với em cũng chung một giường, chung một nhà,ø có cách xa nhau cũng trong gang tấc, dăm bẩy thước, chụm lại mấy hồi. Đằng này, em đi mút mùa lệ thủy, xa tít mù tắp, biệt tăm mất tích luôn khiến cho anh đây lủi thủi, cô đơn riêng một góc trời thì có đau đứt ruột không chứ!

- Em cũng nghĩ y chang như thầy đó ạ! Tội nghiệp quá, thầy nhỉ!

- Ừa, nhưng đấy là chuyện của người ta, không dính dấp gì tới cậu với tôi cả. Thôi, tiếp tục đi.

- Dạ, tiếp tục. Thi sĩ Hoàng ngọc Aån viết bài thơ “Rừng chưa thay lá”, nhạc của Huỳnh Anh:

“Anh đi, rừng chưa thay lá
Em về, rừng lá thay chưa?
Phố cũ bây chừ xa lạ
Hắt hiu đợi gió giao mùa.
Xuân xưa mình chung đôi bóng
Xuân này mình ngóng trông nhau
Hun hút phương trời vô vọng
Nhớ thương bạc trắng mái đầu”.

Vậy mà khi thành bản nhạc, có kẻ đã đổi lại lời thành:

“Anh đi giường chưa thay chiếu
Anh về, giường chiếu thay chưa?”

Và hàng chót dổi thành:

“ Nhớ thương bạc trắng cái quần”.

Lời thơ đang mượt mà mướt mát như thế mà lại chuyển vế sang thành những giường, những chiếu những quần, thì em hỏi thầy có nghe được không ạ?

- Nghe được hay không cũng còn tùy thuộc vào người nghe, chỗ nghe, giờ giấc nghe nữa chứ không thể võ đoán được. Có điều là nói về “rừng lá” thì nó bao la bát ngát mênh mông lắm. Còn nói về “giường chiếu” thì hình như nó thu gọn lại trong một chủ đề nho nhỏ, gọn gàng, kín đáo hơn thì phải...

- Vâng, nói đến giường chiếu là chúng ta nghĩ ngay đến chuyện chăn gối, chuyện vợ chồng rồi. Nhưng thay giường đổi chiếu là chuyện riêng tư của người ta, mắc mớ chi mà có kẻ xía dô hỏi han vớ vỉn!

- Tôi nghĩ hơi khác. Chắc là người chồng hay người bồ này muốn giường chiếu sạch sẽ tinh tươm thì cuộc vui mới trọn vẹn đấy mà!

- Em thì lại nghĩ hơi khác. Với em, giường chiếu có thay hay không thay, có sạch hay có bẩn bẩn một tí cũng sính sái, không vì thế mà cuộc vui bớt đi phần hào hứng, thầy ạ!

- Thì cậu nghĩ sao thì nghĩ, nhưng nên tiếp tục, đừng câu giờ nữa.

- Dạ. Đến bài ca này thì ai cũng biết. Nhạc sĩ Từ công Phụng với nhạc phẩm “Bây giờ tháng mấy”, có câu:

“Bây giờ tháng mấy rồi hỡi em?
Lênh đênh ngàn mây trôi êm đềm
Chiều nay, nếu em đừng hờn dỗi
Cách nhau một lần thôi,
Tâm hồn mình đâu lẻ đôi?”

Nét nhạc lời ca mượt mà như thế mà ai đó đã vặn vẹo, đổi ngược lời, đâm ra có hơi hướm bảo sanh viện Từ Dũ:

Bây giờ mấy tháng rồi hỡi em?

Câu nguyên thủy có ý hỏi em xem bi chừ là tháng thứ mấy trong năm. Trời đã vào xuân, qua hạ hay sang thu hoặc mùa đông đã đến nơi rồi? Hỏi tức là có ý muốn nói rằng thì là mùa nào đối với anh cũng là mùa yêu thương da diết: Mùa xuân tươi vui, mùa hè phượng đỏ, mùa thu lá vàng bay, mùa đông tuyết phủ trắng ngần. Mùa nào anh cũng mê em, cũng muốn đón em về xóm nhỏ...Đại ý là vậy. Vậy mà lại đổi thành câu “Bây giờ mấy tháng” thì có chết cha con nhà người ta không chứ lị! “Tháng mấy” và “mấy tháng” nó khác nhau một trời một vực.

“Tháng mấy” là tháng nào? Còn “mấy tháng” là có bầu bì được mấy tháng rồi? Bao giờ thì vỡ bầu đi đẻ?

- Thì tháng nào mà chả là tháng!

- Đành thế! Nhưng nếu là tháng sắp vỡ bầu thì phải chuẩn bị ghê lắm chứ chẳng phải là chơi đâu, thầy ơi!

- Đành thế! Thế thì tiếp tục đi!

- Dạ chưa sang số được ạ! Vẫn với nhạc Lam Phương, còn có bản này cũng đổi lời ác ôn lắm cơ, thầy ơi!

- Thiệt sao, hả? Nói mau nghe coi.

- Dạ, bài “Từ ngày có em về” của Lam Phương có câu:

“ Từ ngày có em về,
Nhà mình đầy ánh trăng thề”

Vậy mà có kẻ đổi thành câu dễ sợ như thế này này:

“Từ ngày đón em về
Nhà mình toàn tiếng chửi thề...”

Thì em chả hiểu là ai chửi thề sốt cả.

- Làm gì có chuyện đó! Mới đưa em về mà, đang vui hơn tết ấy chứ! Có muốn lộn xộn thì ít ra cũng phải dăm bẩy tháng, một năm nữa chứ lị!

- Chắc vậy đó thầy! Thế thầy có nghe bài “Trăng rụng xuống cầu” của Hoàng thi Thơ rồi chứ?

- Hiển nhiên vậy!

- Vậy mà cái tựa đề này bị đổi lại thành “Răng rụng xuống sàn” thì thầy coi có được không?

- Được làm sao được! “Trăng rụng xuống cầu” nghe nó thơ mộng bao nhiêu thì nghe “răng rụng xuống sàn” nghe nó thê thảm, ảo não bấy nhiêu.

Tôi nhớ hồi ở trên Kontum, hồi còn thanh bình ca, những đêm trăng sáng, ngồi trong quán cà phê mái lá, chủ quán vặn máy hát quay tay bài này, dưới suối là mấy cô gái Thượng giặt quần áo bì bõm, vừa nghe Ngọc Cẩm-Nguyễn hữu Thiết song ca, vừa ngắm trăng vừa nhìn xuống suối, ngồi nhâm nhi ly cà phê đắng mà trong lòng như cũng vơi đầy tâm sự Giang Châu...

- Chà! Thầy sắp thành nhà thơ hiện đại rồi đó. Chứ cứ như em thì em chỉ nghĩ đến cái cảnh răng lợi nó rụng tùm lum, phải đeo hàm răng giả, lúc ăn thì nhai không trọn vẹn, lúc đi ngủ thì vừa đánh răng giả vừa huýt sáo, sao mà tang thương ngẫu lục đến như thế. Thành ra, cái cảnh răng lỏng, bật ra đến nỗi nó rụng xuống sàn thì quá ư là tệ hại, tốn tì. Thầy biết bao nhiêu một hàm răng giả không? Bét ra cũng hai, ba ngàn đô la đấy ạ!

- Nhiêu khê thật đấy! Ai già mà không qua cái cảnh ấy, hả cậu!

- Em nói cả đến những người còn trẻ cũng đã phải lắp hàm răng giả cơ!

- Ừa thôi, già trẻ gì cũng kệ, ta tiếp tục đi.

- Nhạc Hoàng thi Thơ , vẫn bài trên còn một đoạn này cũng vui lắm, thầy ạ!

- Nói nghe coi.

Câu này:

“Ai đang đi trên cầu bông,
rớt xuống sông ướt cái quần ni-ling
Dzô đây em,
dù trời khuya anh cũng đưa em dìa”.

- Tôi thì tôi lại chẳng thấy vui thú gì sốt cả. Đã rớt xuống sông là hãi, là sợ lắm rồi. Lại ướt cả cái quần ny-lông nữa thì càng khổ nữa?

- Thôi, em xin lái qua một tiểu mục khác nhá! Kẻo lại mang họa!

- Ô kê!

HÁT SAI

Hát bài hát của người ta mà không nêu danh tính là một điều bất lịch sự, bất công và bất xứng. Người nghệ sĩ đã bỏ cả tim óc ra để viết nên một tác phẩm, đâu phải là dễ? Thế mà rất nhiều băng nhạc, người thực hiện đã cố tình bỏ tên nhạc sĩ sáng tác. Báo chí đã nói nhiều và trong giới nghệ sĩ cũng đã nhiều lần đề cập đến chuyện này rồi. Nhưng hầu như “nước đổ lá khoai”!

Chưa có một hiệp hội nghệ sĩ để bênh vực thì chưa biết đến bao giờ tác quyền của người sáng tác mới được tôn trọng.

Ở đây, Cai em chỉ nói đến một vài sơ sót, sai lầm về lời ca thôi.

Bố già Phạm Duy rất nổi giận khi nghe người ta hát bài “Việt Nam! Việt Nam’ mà hát sai lời. Bài hát mở đầu bằng những câu:

“Việt Nam! Việt Nam! Nghe tự vào đời
Việt Nam, Hai câu nói bên vành nôi
Việt Nam! Nước tôi!

Việt Nam! Việt Nam! Tên gọi là người
< Việt Nam! Hai câu nói sau cùng khi lìa đời”.

Khi bài ca mới phổ biến, nhiều người đã hát sai câu “bên vành nôi” thành ra “bên vành môi”. “Bên vành nôi” là khi đứa bé mới chào đời, còn nằm trong nôi đã bập bẹ hai tiếng “Việt Nam” rồi! Chứ “bên vành môi” thì không có nghĩa gì cả! Có nhẽ chỉ vì người ta quen thuộc với “vành môi” hơn là “vành nôi’ nên mới có sự hát sai như rứa!

Rất may là sau này ít còn thấy ai hát sai câu ấy nữa!

- Chính thế. Thế còn chuyện gì khác nữa không cà?

- Dạ còn. Hát sai nhiều hơn, em thấy có bài “Trăng sáng vườn chè” thơ Nguyễn Bính, nhạc Văn Phụng. Nhà thơ viết rằng:

“Chồng tôi cưỡi ngựa vinh quy
hai bên có lính hầu đi dẹp đường
Tôi ra đón tận gốc bàng
Chồng tôi cưỡi ngựa, cả làng ra xem”.

Khi mô tả cái cảnh chồng em vinh qui bái tổ, không có “võng nàng theo sau”nên em nghe tin mới ra đứng tựa gốc bàng theo dõi đám rước trên đường quê, chờ chàng ca khúc ngày về vinh quy bái tổ. Thế mà trong bài hát cùng tựa đề trên, mộtõ ca sĩ đã hát sai hết vần, hết nghĩa của câu thơ:

“ Em ra đứng tựa cổng làng
Chồng em cưỡi ngựa, cả làng ra xem”

Thì thầy thấy có được không?

- Làm sao mà được được!

- Cũng vẫn thơ Nguyễn Bính, trong bài “Hương đồng gió nội” do Song Ngọc sáng tác, có ca sĩ đã hát sai một chữ. Nguyên bản:

“Hoa chanh nở giữa vườn chanh
thầy u mình với chúng mình chân quê
Hôm qua em đi tỉnh về
hương đồng gió nội bay đi ít nhiều”

Thì bị đổi ngay đi, thành:

“Hôm nay em đi tỉnh về
hương đồng gió nội bay đi ít nhiều”

Thầy thấy hai chữ “hôm qua” và “hôm nay” trong bài thơ nó khác nhau nhiều lắm chứ! Ý nghĩa, tình tứ khác nhau. Đã không tôn trọng nguyên tác mà hát sai lạc đi, khiến cho bản nhạc mất đi một phần ý nghĩa. Thầy Nguyễn Túc:

- Những chuyện tương tự như thế ni, người chủ trương làm đĩa nhạc cần phải coi lại cho kỹ lưỡng để tránh nhữõng chuyện sai lầm đáng trách cũng như giữ cho giá trị của đĩa nhạc còn được nhiều người tín nhiệm.

- Còn câu này, có thể vì ca sĩ không hiểu thấu nghĩa, không hiểu ý của nhà thơ nên tự động đổi lời, coi như mình nghĩ đúng.

Trong bài “Paris có gì lạ không em?” thơ Nguyên Sa, nhạc Ngô thụy Miên có đoạn:

“Paris có gì lạ không em?
Mai anh về, mắt vẫn lánh đen (nguyên bản, chữ “lánh” có dấu sắc).
Vẫn hỏi lòng mình là hương cốm
Chả biết tay ai làm lá sen?”

Cốm, nhất là Cốm Vòng ở làng Vòng ngoại ô Hà Nội nổi tiếng là cốm ngon nhất nước. Cốm ấy gói bằng lá sen mới đúng điệu, mới ấùp ủ được đầy đủ hương vị của cốm vòng. Nên nhà thơ ví “hương cốm” và “lá sen” có liên hệ với nhau là như vậy. Đằng này, người viết hay người ca đã đổi lại thành:

“ Vẫn hỏi lòng mình là hương khói...”

Vì cứ nghĩ rằng đã “hương” là phải đi với “khói”. Còn “hương cốm” có lẽ chưa nghe đến bao giờ.

- Cậu nhắc đến Cốm Vòng làm cho tôi nhớ cốm vô cùng.

- Em cũng nhớ lắm! Hồi xưa ở HàNội, em thường ăn Cốm Vòng trộn với bánh đậu Hải Dương, vừa có cái vị của cốm vừa có cái vị của bột đậu. Nhai một miếng trong miệng, sao mà đã thế!

- Đấy là lối ăn của trẻ con, chứ người lớn, người sành điệu không ai ăn lai căng như thế. Phải ăn rặt Cốm Vòng, chỉ nhai Cốm Vòng thôi mới thấy được chất vị dẻo quạnh, thơm lừng của lúa non, mới thưởng thức được hương sen trong mùi cốm.

- Dạ, thế khi nào có ai về xứ mẹ, thầy gửi mua dùm em vài chục kí lô Cốm Vòng để em ăn dần cho đỡ nhớ, được không ạ?

- Được thì cũng được, nhưng ai hơi đâu vác mấy chục kí lô cho cậu đây? Mà cũng khá bộn tiền chứ bộ!

- Dạ, chuyện nhỏ.

- Này, tôi thấy cậu kể chuyện bắt đầu hơi nhạt rồi đấy! Chấm dứt được chưa?

- Dạ, được thì cũng được nhưng chấm dứt như thế này nó nhạt thật đấy. Em đề nghị thầy cho em chêm vào một khúc ca đổi lời rất vui đời nghệ sĩ, coi như cú “ri-đô” để hạ màn cho nó mướt mát được không ạ?

- Được quá chừng đi ấy chứ! Nhưng mà phải thật vui, thật mướt mới được à!

- Dạ, bảo đảm. Trong tân nhạc Việt Nam, có bài “Lỡ chuyến đò” của nhạc sĩ Anh Việt, mô tả cuộc đời nghệ sĩ tuy có lắm niềm vui xong cũng không thiếu những nét phong trần. Mở đầu, tác giả viết:

- “Chiều vàng lại mang nhớ tiếc thương
Đây ngươi sang với con đò xưa
Và chiều chiều thôn nữ vấn vương
Duyên tình xưa êm thắm còn đâu?

Sang đến đoạn sau mới nhắc đến người nghệ sĩ với kiếp phong trần khổ đau vùi dập:

“ Người nghệ sĩ lăn lóc gió sương
Tơ đàn say đắm quên sầu thương
Dành tình này cho kẻ khổ đau
Quên tình duyên, quên cả đò xưa”.

Ấy thế mà có tên nào đó đã không thương đời nghệ sĩ mà lại còn dám xô nghệ sĩ xuống sình rồi tả cảnh tả tình như sau:

“Người nghệ sĩ lăn lóc dưới mương
Ba ngày sau vớt lên sình chương
Sình thì sình nhưng vẫn cứ thương
Thương thì thương nhưng vẫn sình chương...”

Thầy Nguyễn Túc (vỗ tay):

- Được lắm! Được lắm! Vừa phi lý lại vừa hợp lý. Vừa khó thương lại vừa dễ thương. Nói chung, cuộc đời nghệ sĩ phần đông hao hao, đại ý như thế cả.

- Nhân đây, em cũng cần phải nói thêm một chút là khi tìm tác giả, tác phẩm dù đã hỏi nhiều ca nhạc sĩ lão thành mà cũng không ai còn nhớ bản nhạc trên của ai, tên bản nhạc là gì. Có lẽ vì đoạn nói về người nghệ sĩ ở đoạn dưới nên ít ai đểy ý. Chứ bài “Lỡ chuyến đò” của Anh Việt thì ai mà chả biết. Mãi sau nhờ cả đến nữ nhạc sĩ dương cầm Linh Phương tiếp ứng thì mới tìm ra “Ông Anh Việt Lỡ Chuyến Đò”. Nên Cai tôi xin có nhời cám ơn Linh Phương lắm lắm.

Vậy đến đây, xin thầy cho vài lời gọi là đúc kết.

- Tôi nhận thấy những bài hát đổi lời của tân nhạc Việt nam thì nhiều vô kể. Người đặt lại lời luôn luôn là các tác giả vô danh, cũng như trong tục ngữ ca dao vậy. Nói chung, sự đổi lời không ám chỉ ai, không chỉ trích ai, không đề cao đánh bóng ai mà chỉ có mục đích làm vui nhộn, đem lại cho bà con cô bác và mấy em nhỏ những nụ cười thoải mái, vô tư. Những nụ cười không mất tiền mua mà lại rất ư là cần thiết trong đời sống hàng ngày.

Vì nó giúp chúng ta xoa dịu bớt đi một phần nào những dằn vặt, ưu tư, khốn khó.

Nó tô điểm cho cuộc sống của chúng ta thêm hoa lá cành trăng lên lều vải.

Và nó cho chúng ta hy vọng rằng, trên cõi đời này vẫn còn một chút gì gọi chút dễ thương...

Tôi chỉ có bấy nhiêu nhời để đóng góp...

- Ý kiến của thầy cũng y boong ý kiến của em nên em không có gì để nói thêm nữa. Vì vậy, buộc lòng chúng ta phải coi như câu chuyện âm nhạc đến đây là tạm đủ. Còn nhiều chuyện khác để nói, để bàn, để phụ đề Việt ngữ. Có thế nào, ta sẽ bàn trong một kỳ khác, thưa thầy.

- Đồng ý!



Thưa bạn đọc,

Câu chuyện về âm nhạc đến đây coi như phải hạ màn. Muốn biết thêm những cái ngộ, cái lạ, cái ẩn ý, cái tình trong tân nhạc Việt Nam, xin bạn đọc đón coi hồi sau sẽ rõ. Trong bài, nếu có chi sơ sót, nhầm lẫn, đi quá đà...cũng mong các tác giả và bạn đọc thể tình lượng thứ đi cho thì chúng tôi đây lấy làm một sự biết ơn lắm lắm.


Lê Văn Phúc
(Trích: Bóng Thời Gian / www.levanphuc.com)





























































Free Web Template Provided by A Free Web Template.com